Emniyet stoğu ve yeniden sipariş noktası hesaplama
Emniyet stoğu, tedarik süresi sabitse z × dönemlik tüketimin standart sapması × √(dönem cinsinden tedarik süresi); tedarik süresi de değişiyorsa z × √(L·σ² + ortalama²·σL²) formülüyle hesaplanır. Yeniden sipariş noktası (kritik stok seviyesi) = tedarik süresindeki ortalama tüketim + emniyet stoğu. %95 hizmet düzeyinde z = 1,6449, %99’da 2,3263’tür. Örnek (Chopra, Reinhardt ve Dada, 2004): haftada 2.500 birim, σ 500, 2 hafta tedarik süresi ve %95 → emniyet stoğu 1.164, yeniden sipariş noktası 6.164. Sipariş miktarı için ekonomik sipariş miktarı = √(2DS/H). Logistivo’da yeniden sipariş noktası ürünün Min. Stok alanına, sipariş miktarı Sipariş Miktarı alanına girilir; ürünün tüm depolardaki mevcut stoğu Min. Stok’un altına düşünce ürün “Düşük” olarak işaretlenir.
Kaynak: APICS (now ASCM) — Peter L. King · S. Chopra, G. Reinhardt, M. Dada — Kellogg School of Management · MIT OpenCourseWare (CC BY-NC-SA) · ACCA · NIST/SEMATECH e-Handbook of Statistical Methods · M. J. Wichura — StatLib, Carnegie Mellon University · F. W. Harris — INFORMS · E. A. Silver, D. F. Pyke, D. J. Thomas — CRC Press · Microsoft Destek · Mevzuat Bilgi Sistemi · Gelir İdaresi Başkanlığı.
Verinin güncellenme tarihi:
.
Ortalama tüketimle çizilen stok döngüsü
Ortalama tüketimle çizilen stok döngüsü — Cümleyi doldurun; ne zaman sipariş vereceğinizi, ne kadar tampon tutacağınızı ve ne kadar sipariş edeceğinizi görün.
Hesap tarayıcınızda yapılır; yazdığınız hiçbir sayı gönderilmez ya da saklanmaz. Tedarik süresindeki tüketimin normal dağıldığı, gözden geçirme süresi girmediğiniz sürece stoğun sürekli izlendiği ve “birlikte hareket ediyor” seçmediğiniz sürece talebin tedarik süresinden bağımsız olduğu varsayılır.
[Veri dönemi] ortalama [Dönem başına ortalama tüketim] birim kullanıyoruz, ± [Tüketim oynaklığı (dönemlik standart sapma)]. Tedarikçi [Tedarik (temin) süresi, gün] günde teslim ediyor, ± [Tedarik süresi oynaklığı, gün (standart sapma)] gün. Hedef hizmet düzeyimiz %[Döngü hizmet düzeyi, %]: sipariş döngülerinin bu kadarı stoksuz kalmadan kapanmalı.
Sipariş miktarı ve ince ayar — Her seferinde [Sipariş miktarı (isteğe bağlı)] birim sipariş veriyoruz — ya da ekonomik sipariş miktarı hesaplansın: yılda [Yıllık talep, birim (isteğe bağlı, ESM için)] birim, sipariş başına [Sipariş başına maliyet (isteğe bağlı, ESM için)] maliyet, bir birimi bir yıl stokta tutmanın maliyeti [Bir birimin yıllık stokta tutma maliyeti (isteğe bağlı, ESM için)]. Stoğa [Gözden geçirme süresi, gün (isteğe bağlı)] günde bir bakıyoruz (sürekli izliyorsanız boş bırakın); talep ve tedarik süresi [Talep ve tedarik süresi]; [Birim] sayıyoruz.
Dönem başına ortalama tüketim — Seçtiğiniz dönemdeki (gün, hafta, ay) ortalama çıkış. Tüketim ve oynaklığı aynı dönemi anlatmalı.
Veri dönemi — Tedarik süresi bu döneme çevrilir: tedarik süresindeki σ = dönemlik σ × √(tedarik süresi ÷ dönem) (APICS, 2011).
Tüketim oynaklığı (dönemlik standart sapma) — Tüketim düzenliyse 0 bırakın ya da geçmişi yapıştırıp hesaplatın. n − 1 ile örneklem standart sapması (NIST; Excel’de STDSAPMA.S).
Tedarik (temin) süresi, gün — Siparişi verdiğiniz andan malın depoda kullanılabilir olduğu ana kadar. Dönemle aynı türde gün sayılır: 7 günlük hafta ya da 30 günlük ayla takvim günü, 5 günlük hafta ile iş günü.
Tedarik süresi oynaklığı, gün (standart sapma) — Teslimat hep aynı sürede geliyorsa 0.
Döngü hizmet düzeyi, % — Stoksuz kalmadan kapanan sipariş döngülerinin payı; %50 ile %99,9 arası. z = Φ⁻¹(hizmet düzeyi), Wichura’nın AS241 algoritmasıyla (1988) hesaplanır.
Sipariş miktarı (isteğe bağlı) — Grafik ve sipariş karşılama oranı için gerekir. Boşsa D, S ve H doluysa ekonomik sipariş miktarı kullanılır.
Yıllık talep, birim (isteğe bağlı, ESM için) — Asla önceden doldurulmaz: ekonomik sipariş miktarı yalnız sizin rakamlarınızla hesaplanır.
Gözden geçirme süresi, gün (isteğe bağlı) — Stoğa yalnız R günde bir bakılıyorsa hesap iki terimde de L + R kullanır.
Talep ve tedarik süresi — Bağımsızsa varyanslar tek karekök altında toplanır; birlikte hareket ediyorsa iki emniyet stoğu toplanır (APICS, 2011).
Birim — Adet yukarı yuvarlanır; bölünebilir birimlerde üç ondalık tutulur — Logistivo’nun miktar alanları da üç ondalık saklar.
Tüketim geçmişi (isteğe bağlı) — 8 ile 30 arası günlük ya da haftalık rakamı boşluk, satır sonu veya noktalı virgülle ayırarak yapıştırın; ondalık ayırıcı virgüldür. Hesap ortalamayı ve örneklem standart sapmasını (n − 1) cümleye yazar, değişim katsayısını gösterir.
Veri dönemi — Günde · Haftada (7 gün) · İş haftasında (5 gün) · Ayda (30 gün)
Talep ve tedarik süresi — birlikte hareket ediyor · birbirinden bağımsız değişiyor
Birim — adet olarak · kg, litre gibi bölünebilir birimle
Sipariş noktası — Logistivo’da Min. Stok alanına girin
Emniyet stoğu — Sipariş noktasının oynaklığı karşılayan kısmı
Sipariş miktarı — Yazdığınız miktar — Sipariş Miktarı alanına · Ekonomik sipariş miktarı — Sipariş Miktarı alanına · Aşağıya miktar ya da D, S ve H girin
MIT OCW, 5. ders — Haftada 44,6, σ 32,1, 2 hafta, %97 → yaklaşık 175
APICS 2011, film ruloları — Haftada 50 rulo, σ 10, 8 gün ± 0,5, %95 → 19 rulo
ACCA ekonomik sipariş örneği — Yılda 60.000, sipariş başına 27 $, tutma 1 $ → 1.800
MIT: düzenli ürün A — 8 haftalık rakam, 1 hafta tedarik, %97 → s = 65 — 33 45 37 38 55 30 18 58
MIT: düzensiz ürün B — 8 haftalık rakam, değişim katsayısı 1,21, %97 → s = 4 — 0 2 3 0 0 1 3 0
Bir siparişin depoya girdiği andan itibaren ortalama tüketimle çizilmiştir. Gerçek tüketim bu çizginin etrafında dalgalanır; o dalgayı emniyet stoğu bandı karşılar. Kesikli gri çizgi stok pozisyonudur — eldeki stok artı verilmiş ama henüz gelmemiş siparişler — ve sipariş noktasına eldeki stok değil bu çizgi değer.
Döngüyü çizmek için bir sipariş miktarı ya da ekonomik sipariş miktarı için yıllık talep, sipariş maliyeti ve tutma maliyeti girin. Hesap kendiliğinden bir miktar varsaymaz.
Bu sipariş miktarında aynı anda 300’den fazla sipariş yolda olurdu; grafik çizilmedi. Miktarı ve dönemi kontrol edin.
Emniyet stoğu · Yeniden sipariş noktası · Tedarik süresi: sipariş → depoya giriş · Stok kontrolü · Eldeki stok · Stok pozisyonu (eldeki + yoldaki)
Sonuç adım adım nasıl kuruldu — Her basamak formülün bir terimidir ve sizin rakamlarınız yerine konmuştur. Yukarıdaki cümleyi değiştirdiğinizde bütün basamaklar yeniden hesaplanır.
L ÷ dönem — Tedarik süresi (varsa gözden geçirme süresi eklenerek) çarpmadan önce tüketim verinizin dönemine çevrilir. — APICS (2011): σ, gözden geçirme dahil toplam tedarik süresine eşit dönemler üzerinden alınır.
d̄ × L — Tedarik süresindeki ortalama tüketim: sipariş yoldayken sıradan bir döngünün harcadığı miktar. — MIT OCW ESD.273J 5. ders (LT × AVG); ACCA: sipariş düzeyi = tedarik süresindeki talep.
z = Φ⁻¹(hizmet düzeyi) — Hizmet katsayısı: tampon, tedarik süresindeki talebin kaç standart sapmasını karşılıyor. Tablodan okunmaz, tam hesaplanır. — Wichura, AS241 (1988); NIST tablosuyla basılan her hanede aynı.
tedarik süresindeki σ — Sabit tedarik süresi: σ × √L. Değişken ve bağımsız: √(L × σ² + ortalama² × σL²). Birlikte hareket: σ × √L + ortalama × σL. — Chopra, Reinhardt ve Dada (2004), Silver ve Peterson’a (1985) atıfla; APICS (2011).
tedarik süresinin payı — Belirsizliğin ne kadarının tüketimden değil tedarikçinin zamanlamasından geldiği: ortalama² × σL² ÷ (L × σ² + ortalama² × σL²). Önce hangi oynaklığa çalışılacağını gösterir. — APICS film rulosu örneği: talep oynaklığının etkisi tedarik süresininkinin neredeyse 10 katı (pay yaklaşık %10).
emniyet stoğu = z × σ — Adetle sayılan mallarda tam birime yukarı yuvarlanır. — APICS 17,6’yı 18 ruloya, 18,5’i 19’a yuvarlar.
sipariş noktası = d̄ × L + emniyet stoğu — Stok pozisyonu bu seviyeye indiğinde sipariş verilir; günlük dilde kritik ya da minimum stok seviyesi. — MIT OCW 5. ders; Chopra vd. (2004): ROP = M + zS.
ESM = √(2DS ÷ H) — Ekonomik sipariş miktarı: yıllık talep D, sipariş başına maliyet S ve bir birimin yıllık tutma maliyeti H’den. — Harris (1913); ACCA örneği √(2 × 27 × 60.000 ÷ 1) = 1.800.
β = 1 − σ × G(z) ÷ Q — Sipariş karşılama oranı (fill rate): talebin doğrudan stoktan karşılanan payı; G(z) standart normal kayıp fonksiyonu. Sipariş miktarı gerekir; döngü başına beklenen eksik sipariş miktarını aşarsa yaklaşım geçerliliğini yitirir ve oran gösterilmez. — Chopra vd. (2004) Tablo 2’yi birebir üretir: emniyet stoğu 0 → hizmet düzeyi %50, karşılama oranı %97,18.
Hesabın yaptığı kontroller
Ortalama tüketim sıfırdan büyük olmalı.
Tüketimin standart sapması negatif olamaz.
Tedarik süresi sıfır günden uzun olmalı.
Tedarik süresi oynaklığı negatif olamaz.
%100 döngü hizmet düzeyi istatistik olarak ulaşılamaz (APICS, 2011): normal eğri hiçbir yerde sıfıra inmez. Hesap en çok %99,9 kabul eder.
%50’nin altında z negatife döner ve formül negatif emniyet stoğu verir (Chopra vd., 2004, Şekil 1). Hesap %50 ile %99,9 arasını kabul eder.
%50 ile %99,9 arasında bir hizmet düzeyi girin.
Ne tüketimde ne tedarik süresinde oynaklık yoksa emniyet stoğu sıfırdır ve sipariş noktası tedarik süresindeki talebe eşittir.
Değişim katsayısı 0,40’ın üzerinde — Chopra vd.’nin atıf yaptığı ampirik çalışmanın aralığı dışında (Tyworth ve O’Neill, 1997: değişim katsayısı %40’ın altında). MIT’nin 1,21 katsayılı B ürünü gibi düzensiz kalemlerde sonucu başlangıç noktası sayın.
Tedarik süresindeki tüketim bir sipariş miktarını aşıyor; stok sipariş noktasına geldiğinde birden fazla sipariş yolda. Sipariş noktasını eldeki stokla değil stok pozisyonuyla (eldeki + yoldaki) karşılaştırın (MIT OCW 5. ders).
Gözden geçirme süresi varsa stok bir sonraki kontrole ve ardından tedarik süresine yetmelidir; hesap iki terimde de L + R kullanır ve sipariş noktası her kontrolde uygulanır.
Birlikte hareket: iki emniyet stoğu tek karekök altında birleştirilmek yerine toplanır ve daha fazla stok çıkar (APICS, 2011).
Belirsizliğin çoğu tedarik süresinden geliyor. Chopra vd. (2004), %95’te tedarik süresi oynaklığını azaltmanın emniyet stoğunu tedarik süresini kısaltmaktan daha çok düşürdüğünü; ama çoğu firmanın fiilen çalıştığını söyledikleri %50–70 döngü hizmet düzeyinde tedarik süresini kısaltmanın öne geçtiğini bulur.
Hesabın uyguladığı formüller ve kurallar
Yeniden sipariş noktası — ROP = d̄ × L + emniyet stoğu — MIT OCW ESD.273J 5. ders; Chopra vd. (2004)
Emniyet stoğu, sabit tedarik süresi — SS = z × σ × √L — APICS (2011)
Emniyet stoğu, değişken tedarik süresi (bağımsız) — SS = z × √(L × σ² + ortalama² × σL²) — Chopra vd. (2004), Silver ve Peterson’a (1985) atıfla; APICS (2011)
Emniyet stoğu, birlikte hareket eden oynaklık — SS = z × σ × √L + z × σL × ortalama — APICS (2011)
Farklı zaman birimleri — tedarik süresindeki σ = dönemlik σ × √(tedarik süresi ÷ dönem); haftalık veri ve 3 hafta tedarik → haftalık σ × √3 — APICS (2011)
Periyodik kontrol — L yerine L + R — APICS (2011): “gözden geçirme dahil toplam tedarik süresi”
Yuvarlama — adette emniyet stoğu ve sipariş noktası kendi kesin değerlerinden ayrı ayrı yukarı yuvarlanır; bölünebilir birimde üç ondalık — APICS (2011) 17,6 → 18 ve 18,5 → 19
Düzensiz talep uyarısı — değişim katsayısı σ ÷ ortalama 0,40’ın üzerinde — Tyworth ve O’Neill (1997), Chopra vd. (2004) atfıyla
Excel’de standart sapma ve z — n − 1 ile örneklem standart sapması: STDSAPMA.S; z: =NORM.S.TERS(0,95) → 1,6449 — NIST 1.3.5.6; Microsoft Destek
Varsayımlar
Tedarik süresi boyunca tüketim normal dağılır.
“Birlikte hareket ediyor” seçilmedikçe talep tedarik süresinden bağımsızdır.
Gözden geçirme süresi girilmedikçe stok sürekli izlenir.
Sipariş karşılama oranı, karşılanamayan talebin kaybolmadığını, sonradan karşılandığını varsayar.
Ekonomik sipariş miktarı sabit alış fiyatı, sabit talep ve tedarik süresi, ortalama stoğa bağlı tutma maliyeti ve miktardan bağımsız sipariş maliyeti varsayar; miktar indirimleri ayrı bir toplam maliyet karşılaştırması ister (ACCA).
Grafik ortalama tüketimi gösterir: kuralın resmidir, tahmin değildir.
Yayımlanmış formüllere dayanan bir planlama aracıdır. Satın almayı yönlendiren bir ayarı değiştirmeden önce sonucu kendi stok geçmişinizle karşılaştırın.
Emniyet stoğu nasıl hesaplanır?
Emniyet stoğu nasıl hesaplanır? — Tedarik süresi güvenilirse emniyet stoğu = z × σ × √L: z hizmet düzeyinden gelir, σ dönemlik tüketimin standart sapması, L de aynı dönem cinsinden tedarik süresidir. Verinin dönemi ile tedarik süresinin birimi farklıysa önce çevrilir.
√(tedarik süresi ÷ dönem) — Standart sapma zamanın karekökü ile büyür; haftalık σ ile gün cinsinden tedarik süresi doğrudan çarpılmaz. — Çalışılmış örnek: Haftalık σ ve 3 hafta tedarik → haftalık σ × √3. Film ruloları: 8 günlük döngü, haftalık veri → × √(8/7) = × 1,069. — APICS (2011)
aynı tür gün — Tedarik süresi veri dönemiyle aynı türde günle sayılır. — Çalışılmış örnek: Takvim günü 7 günlük hafta ya da 30 günlük ayla, iş günü 5 günlük haftayla gider; hesaplayıcının dönem menüsü hangisini kullandığını yazar.
örneklem σ — Geçmişten σ’yı n − 1’e bölen örneklem standart sapmasıyla bulun. — Çalışılmış örnek: Excel’de STDSAPMA.S (STDSAPMA.P değil); formül =NORM.S.TERS(0,95) z’yi 1,6449 verir. MIT’nin A ürünü, 8 hafta: ortalama 39,25, s 13,18, değişim katsayısı 0,34. — NIST 1.3.5.6; Microsoft Destek; MIT OCW 5. ders
Yeniden sipariş noktası formülü nedir?
Yeniden sipariş noktası formülü nedir? — Yeniden sipariş noktası = ortalama tüketim × tedarik süresi + emniyet stoğu. Stok pozisyonu — eldeki stok artı verilmiş ama gelmemiş siparişler — bu seviyeye indiğinde sipariş verilir.
d̄ × L — Tedarik süresindeki talep: sipariş yoldayken ortalama bir döngünün harcadığı miktar. — Çalışılmış örnek: MIT’nin dağıtıcısı haftada ortalama 44,6 birim satıyor, tedarik 2 hafta: 44,6 × 2 = 89,2. — MIT OCW ESD.273J, 5. ders (D. Simchi-Levi)
+ emniyet stoğu — Bekleme boyunca ortalamanın üstündeki tüketimi karşılar. — Çalışılmış örnek: %97’de (z = 1,88) ve haftalık σ 32,1 ile: 1,88 × 32,1 × √2 = 85,3; sipariş noktası yaklaşık 175, yani depoda ve yolda yaklaşık 3,9 haftalık stok. — MIT OCW ESD.273J, 5. ders
stok pozisyonu — Sipariş noktası yalnız eldeki stokla değil, eldeki + yoldaki stokla karşılaştırılır; aksi hâlde bir sonraki kontrol aynı açık için ikinci sipariş verir. — Çalışılmış örnek: Chopra’nın ürününde (14 gün tedarik, 28 günlük döngü) aynı anda bir sipariş yolda; APICS’in film rulolarında (8 gün tedarik, haftalık parti) iki. — MIT OCW 5. ders: stok pozisyonu “eldeki stok artı sipariş edilmiş ama henüz teslim edilmemiş kalemler”.
Kritik (minimum) stok seviyesi nasıl belirlenir?
Kritik (minimum) stok seviyesi nasıl belirlenir? — Kritik ya da minimum stok seviyesi alanına emniyet stoğunu değil, yeniden sipariş noktasını yazın. Uyarının işi ne zaman sipariş vereceğinizi söylemektir; emniyet stoğuna ayarlanırsa tedarik süresindeki talep çoktan tükenmiş ve tampona girilmişken çalar.
Min. Stok = sipariş noktası — Minimum stok alanı tetik seviyesidir. — Çalışılmış örnek: Chopra verisi, %95: Min. Stok 6.164 — 1.164 değil. — Sipariş noktası = d̄ × L + emniyet stoğu eşitliğinden
Sipariş Miktarı = Q — Sipariş miktarı alanı ne kadar sipariş edileceğini tutar: ekonomik sipariş miktarınız ya da tedarikçinin koli/parti büyüklüğü. — Çalışılmış örnek: ACCA örneği: Sipariş Miktarı 1.800. — Logistivo stok modülü
“Düşük” — Logistivo’da bir ürün, tüm depolarınızdaki toplam eldeki stoğu Min. Stok’un altına indiğinde “Düşük” işaretlenir; Ürünler ve Stok Durumu sekmeleri yalnız düşük stoğa süzülebilir. — Çalışılmış örnek: Min. Stok 6.164, iki depoda toplam 6.100 → Düşük; tam 6.164 → Düşük değil, çünkü kural “altında”. — Logistivo stok modülü
açık siparişler — Rozet eldeki stoğa bakar; sipariş verdikten sonra mal depoya girene kadar açık kalır. — Çalışılmış örnek: Yeniden sipariş vermeden önce açık siparişleri görün: sipariş noktası stok pozisyonu (eldeki + yoldaki) için tasarlanmıştır. — MIT OCW 5. ders
Logistivo’da depo yönetimi — /tr/warehouse-management
%95 mi %99 mu: hangi hizmet düzeyini seçmeliyim? — İşletmelerin çoğu döngü hizmet düzeyini %90 ile %98 arasında tutar; %100 istatistik olarak ulaşılamaz. %95’ten %99’a çıkmak z’yi 1,6449’dan 2,3263’e yükseltir — aynı oynaklıkta %41 daha fazla emniyet stoğu. Bu yüzden tek rakam yerine ürün grubu başına belirleyin.
%90–98 — Tipik hedefler bu aralıktadır. — Çalışılmış örnek: APICS: “Tipik hedefler yüzde 90 ile 98 arasındadır.” — APICS (2011)
ürün grubu başına — z’yi stratejik önem, kâr marjı ya da satış hacmine göre grup grup belirleyin; en önemli kalemler daha çok tampon taşısın. — Çalışılmış örnek: %97,5 (z 1,9600) ile %90 (z 1,2816): aynı σ’da %90’lık grup %35 daha az emniyet stoğu ister. — APICS (2011)
%95 → %99 — İlişki doğrusal değildir: her ek hizmet puanı bir öncekinden pahalıdır. — Çalışılmış örnek: 2,3263 ÷ 1,6449 = 1,414 → %41 daha fazla emniyet stoğu; Chopra verisinde 1.164 → 1.645 birim. — AS241 ile hesaplandı
%100 — Hiçbir sonlu tampon her döngüyü garanti etmez. — Çalışılmış örnek: Hesap %50 ile %99,9 arasını kabul eder (z en çok 3,0902). — APICS (2011)
Hizmet düzeyi z tablosu (kayıp fonksiyonu G(z) ile)
Hizmet düzeyi z tablosu (kayıp fonksiyonu G(z) ile) — z = Φ⁻¹(hizmet düzeyi), Wichura’nın AS241 algoritmasıyla; G(z) = φ(z) − z × (1 − Φ(z)) sipariş karşılama oranında kullanılır. z = 1, %84,13’e karşılık gelir.
50 — z: 0,0000 | G(z): 0,39894
75 — z: 0,6745 | G(z): 0,14915
80 — z: 0,8416 | G(z): 0,11164
85 — z: 1,0364 | G(z): 0,07769
90 — z: 1,2816 | G(z): 0,04734
92 — z: 1,4051 | G(z): 0,03626
95 — z: 1,6449 | G(z): 0,02089
96 — z: 1,7507 | G(z): 0,01615
97 — z: 1,8808 | G(z): 0,01162
97,5 — z: 1,9600 | G(z): 0,00945
98 — z: 2,0537 | G(z): 0,00734
99 — z: 2,3263 | G(z): 0,00339
99,5 — z: 2,5758 | G(z): 0,00158
99,8 — z: 2,8782 | G(z): 0,00058
99,9 — z: 3,0902 | G(z): 0,00028
NIST’in standart normal tablosu %90, %95, %97,5, %99, %99,5 ve %99,9 için 1,282, 1,645, 1,960, 2,326, 2,576 ve 3,090 verir — aynı değerlerin üç haneye yuvarlanmışı.
Excel’de =NORM.S.TERS(0,95) 1,6449 döndürür. Microsoft’un kendi örneği: =NORM.S.TERS(0,908789) → 1,3333347.
Cümlenizdeki hizmet düzeyine denk gelen satır vurgulanır.
Hizmet düzeyi ile sipariş karşılama oranı arasındaki fark nedir?
Hizmet düzeyi ile sipariş karşılama oranı arasındaki fark nedir? — Döngü hizmet düzeyi stoksuz kalmadan kapanan sipariş döngülerini sayar; sipariş karşılama oranı (fill rate) talebin stoktan karşılanan payını. Emniyet stoğu sıfırken bir ürün döngülerinin yarısında stoksuz kalıp talebin yine %97’sini karşılayabilir.
döngü hizmet düzeyi — Bir ikmal döngüsünün stoksuz geçme olasılığı — z bu yüzdeden türetilir. — Çalışılmış örnek: Emniyet stoğu sıfır → z = 0 → döngülerin %50’si stoksuz kalmadan kapanır. — APICS (2011); Chopra vd. (2004)
%97–99 karşılama — Chopra vd., çoğu firmanın %97–99 karşılama oranını hedeflediğini; bunun kendi verilerindeki gibi bir üründe yalnız %50–70 döngü hizmet düzeyi demek olduğunu savunur. — Çalışılmış örnek: Normal yaklaşım tam bu seviyelerde en çok saptığı için tedarik süresi oynaklığının peşine düşmek yerine tedarik süresini kısaltmayı önerirler. — Chopra vd. (2004)
hangisi raporlanmalı — Karşılama oranı çoğu zaman daha iyi bir başarım ölçüsüdür: döngü hizmet düzeyi ne sıklıkla stoksuz kaldığınızı söyler, ne kadar eksik kaldığınızı söylemez. — Çalışılmış örnek: Talep ve tedarik süresi durağansa karşılama oranı hizmet düzeyinin üstünde, oynaksa altında seyredebilir. — APICS (2011), Şekil 3
Tedarik süresi değişkense emniyet stoğu nasıl değişir?
Tedarik süresi değişkense emniyet stoğu nasıl değişir? — Teslimat süresi oynamaya başladığında tedarik süresi terimi eklenir: emniyet stoğu = z × √(L × σ² + ortalama² × σL²). Gecikmeler ile talep sıçramaları aynı sebepten birlikte geliyorsa iki emniyet stoğu karekök altında birleştirilmez, toplanır.
z × √(L·σ² + d̄²·σL²) — Değişken ve talepten bağımsız tedarik süresi: iki varyans toplanır, sonra karekök alınır. — Çalışılmış örnek: APICS film ruloları: haftada 50, σ 10, 8 günlük döngü, tedarik süresi σ yarım gün (0,07 hafta): 1,65 × √(8/7 × 10² + (0,07 × 50)²) = 19 rulo; sabit tedarik süresiyle 18. — APICS (2011); Chopra vd. (2004), Silver ve Peterson’a (1985) atıfla
z·σ·√L + z·σL·d̄ — Oynaklıklar bağımsız değilse karekök formülü riski küçük gösterir; iki emniyet stoğu toplanır. — Çalışılmış örnek: Aynı film ruloları, birlikte hareket: 1,6449 × 10 × √(8/7) + 1,6449 × (0,5 ÷ 7) × 50 = 17,58 + 5,87 = 23,46 → 24 rulo. — APICS (2011)
hangi terim baskın? — ortalama² × σL² ile L × σ²’yi karşılaştırın: büyük olan iyileştirmenin karşılığını verdiği yerdir. — Çalışılmış örnek: Film rulosu örneğinde talep oynaklığının etkisi tedarik süresininkinin “neredeyse 10 katı” — tedarik süresinin payı %10. Yukarıdaki merdiven sizin payınızı gösterir. — APICS (2011)
çarpık tedarik süresi — Gama dağılımlı tedarik sürelerinde %95’te normal yaklaşım emniyet stoğunu düşük buldu. — Çalışılmış örnek: Tedarik süresi ortalaması 10, σ 5: normal yaklaşım 182 birim, kesin değer 218. — Chopra vd. (2004), Tablo 1
Ekonomik sipariş miktarı nasıl hesaplanır?
Ekonomik sipariş miktarı nasıl hesaplanır? — Ekonomik sipariş miktarı (ESM, EOQ) = √(2 × D × S ÷ H): D yıllık talep, S bir sipariş vermenin maliyeti, H bir birimi bir yıl stokta tutmanın maliyeti. ACCA örneğinde yılda 60.000 birim, sipariş başına 27 $ ve 1 $ tutma maliyetiyle sonuç 1.800 birimdir.
√(2DS ÷ H) — Toplam sipariş ve stokta tutma maliyetinin en düşük olduğu miktar. — Çalışılmış örnek: √(2 × 27 × 60.000 ÷ 1) = 1.800. — ACCA; Harris (1913)
varsayımlar — Sabit alış fiyatı, sabit talep ve tedarik süresi, ortalama stoğa bağlı tutma maliyeti, miktardan bağımsız sipariş maliyeti. — Çalışılmış örnek: Tedarikçinin miktar indirimi ilk varsayımı bozar: ESM’deki ve indirim miktarındaki yıllık toplam maliyeti karşılaştırın. — ACCA
ne kadar / ne zaman — ESM ne kadar sipariş verileceğini, emniyet stoğu ve sipariş noktası ne zaman verileceğini belirler; ayrı ayarlardır. — Çalışılmış örnek: Logistivo da ikisini ayrı tutar: miktar için Sipariş Miktarı, tetik için Min. Stok. — Logistivo stok modülü
Formül düzensiz talepte ne zaman yanıltır?
Formül düzensiz talepte ne zaman yanıltır? — Tüketim kesikli ya da çok oynak olduğunda. Formüller tedarik süresindeki talebin normal dağıldığını varsayar; bu varsayımı destekleyen ampirik çalışma değişim katsayısı %40’ın altındaki hızlı dönen ürünlere dayanır.
değişim katsayısı > 0,40 — Hesap 0,40’ın üzerindeki her değişim katsayısını işaretler. — Çalışılmış örnek: MIT’nin B ürünü, 8 hafta — 0 2 3 0 0 1 3 0 —: ortalama 1,125, s 1,36, değişim katsayısı 1,21. — Tyworth ve O’Neill (1997), Chopra vd. (2004) atfıyla; MIT OCW 5. ders
%50–70 hizmet düzeyi — Düşük hizmet düzeylerinde yaklaşım yanlış kolu gösterir. — Çalışılmış örnek: %60’ta tedarik süresi σ’sını 5’ten 4’e indirmek kesin emniyet stoğunu 20’den 22’ye çıkardı; tedarik süresini 10’dan 8’e indirmek 15’e düşürdü. — Chopra vd. (2004), Tablo 1
kullanımda denetleyin — Kesikli kalemlerde formülü başlangıç noktası sayın ve tamponun gerçekte ne sıklıkla kullanıldığına bakın. — Çalışılmış örnek: APICS: emniyet stoğu döngülerin yaklaşık yarısında tüketiliyor mu? Değilse ayarı değiştirmeden önce özel nedenleri arayın. — APICS (2011)
Stok sayımı ve envanter: VUK ve TTK ne istiyor?
Stok sayımı ve envanter: VUK ve TTK ne istiyor? — Envanter işe başlarken ve her hesap dönemi sonunda çıkarılır ve envanter defterine yazılır (VUK md. 185; TTK md. 66). Envanter çıkarmak, bilanço günündeki mevcutları “saymak, ölçmek, tartmak ve değerlemek” demektir (VUK md. 186). Ticari defterler 10 yıl saklanır (TTK md. 82).
VUK md. 185 — Envanter defterine işe başlama tarihinde ve her hesap döneminin sonunda çıkarılan envanterler ve bilançolar yazılır; bu tarihe “bilanço günü” denir. Defter ciltli ve sayfaları müteselsil numaralıdır. — Stok için anlamı: Yıl sonu sayım listeleri emniyet stoğu ayarınızın gerçekte ne kadar kullanıldığını da gösterir. — 213 sayılı Vergi Usul Kanunu
VUK md. 186 ve 188 — Envanter, mevcutları saymak, ölçmek, tartmak ve değerlemek suretiyle kesin ve müfredatlı tespittir; tartılması ya da sayılması mutat olmayan mallar tahminen tespit edilir. Geniş ölçüde mal kullanan büyük işletmeler envanteri numaralı, tarihli ve imzalı listeler hâlinde düzenleyebilir. — 213 sayılı Vergi Usul Kanunu
TTK md. 66 — Açılışta ve her faaliyet döneminin sonunda envanter çıkarılır; faaliyet dönemi on iki ayı geçemez. Düzenli ikame edilen, ikinci derecede önemli kalemler sabit miktar ve değerle alınabilir, ama kural olarak üç yılda bir fiziksel sayım zorunludur; aynı türdeki stok kalemleri ortalama ağırlıklı değerle gruplanabilir. — 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu
TTK md. 67 — Sondaj ve genel kabul gören matematiksel-istatistiksel yöntemler kullanılabilir; kapanış envanteri, dönem sonundan önceki üç veya sonraki iki ay içindeki bir gün itibarıyla düzenlenen özel envanterden ileriye ya da geriye taşınabilir. — Stok için anlamı: Yıl sonu yoğunluğunda sayımı öne almak mümkündür; hareketler o güne göre ileri taşınır. — 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu
e-Defter ve noter — GİB’in e-Defter SSS’sine göre “bugün itibariyle” formatı duyurulan defterler yevmiye defteri ve büyük defterdir. Fiziki ortamda tutulan envanter defterinin açılış onayı noterde yapılır; A.Ş. ve limited şirketlerde kuruluşta ticaret sicili müdürlüğü onaylar. — GİB e-Defter SSS; TTK md. 64/3
Fazla stok değer kaybederse nasıl değerlenir?
Fazla stok değer kaybederse nasıl değerlenir? — Emtia maliyet bedeliyle değerlenir; değerleme günündeki satış bedelleri maliyete göre %10 ve daha fazla düşükse mükellef emsal bedelini uygulayabilir (VUK md. 274). Bozulan, çürüyen, kırılan, çatlayan ya da paslanan mallar emsal bedeliyle değerlenir (md. 278).
VUK md. 274 — Maliyet bedeli esastır; satış bedeli maliyetin %10 veya daha fazla altına düşmüşse emsal bedeli uygulanabilir. — Stok için anlamı: Artık dönmeyen bir kalem için tutulan emniyet stoğu tam bu testin konusudur. — 213 sayılı Vergi Usul Kanunu
VUK md. 278 — Afetler ya da bozulma, çürüme, kırılma, çatlama, paslanma gibi nedenlerle değeri önemli ölçüde azalan emtia emsal bedeliyle değerlenir. — 213 sayılı Vergi Usul Kanunu
VUK md. 278/A — Bozulma, çürüme ya da son kullanma tarihinin geçmesi nedeniyle imha edilmesi gereken emtia, başvuru üzerine Bakanlıkça belirlenen usul ve imha oranıyla değerlenebilir. — Stok için anlamı: Son kullanma tarihli ürünlerde emniyet stoğunu raf ömrüyle birlikte düşünün. — 213 sayılı Vergi Usul Kanunu
Emniyet stoğu ve sipariş noktasında sık yapılan hatalar
Emniyet stoğunu döngü stoğunun sabit %10–20’si olarak koymak — APICS’e göre bu tür kurallar “genellikle zayıf sonuç verir”.
Dönemleri karıştırmak: haftalık σ’yı gün cinsinden tedarik süresiyle √(tedarik süresi ÷ dönem) çarpanı olmadan kullanmak.
Döngü hizmet düzeyini sipariş karşılama oranı sanmak: emniyet stoğu sıfırken ilki %50, ikincisi %97 olabilir.
Tedarikçinin teslim süresi oynarken sabit tedarik süresi formülünü kullanmak.
Talep ve tedarik süresi birlikte hareket ederken terimleri karekök altında birleştirmek ya da bağımsızken toplamak.
Bu iki rakam Logistivo’da nerede durur — Hesaplayıcı ücretsizdir. Logistivo’nun stok modülünde sipariş noktası ve sipariş miktarı her ürünün alanıdır.
Her üründe Min. Stok — Sipariş noktasını ürüne girin; aynı alan web panelinde ve iOS ile Android uygulamalarında da var.
“Düşük” rozeti ve süzgeç — Tüm depolardaki toplam eldeki stoğu Min. Stok’un altına inen ürün “Düşük” işaretlenir; Ürünler ve Stok Durumu sekmeleri yalnız düşük stoğa süzülür.
Tetiğin yanında Sipariş Miktarı — Sipariş miktarını — ekonomik sipariş miktarı, koli büyüklüğü ya da tedarikçi alt sınırı — sipariş noktasının yanında saklayın.
Sorarak ayarlayın — Logistivo asistanı istediğinizde bir ürünü bu iki alanla oluşturabilir ya da güncelleyebilir.
Sipariş noktasını stoğun durduğu yerde tutun
Sipariş noktasını stoğun durduğu yerde tutun — Her ürüne Min. Stok ve Sipariş Miktarı girin; ne sipariş edeceğinizi “Düşük” süzgeci göstersin. Paketler ve fiyatlar fiyat rehberinde açıklanır.
Kaynak
APICS (now ASCM) — Peter L. King — Crack the Code: Understanding safety stock and mastering its equations (APICS magazine, July/August 2011) — https://web.archive.org/web/20131101135411/http://media.apics.org:80/omnow/Crack%20the%20Code.pdf
S. Chopra, G. Reinhardt, M. Dada — Kellogg School of Management — The Effect of Lead Time Uncertainty on Safety Stocks — Decision Sciences 35(1):1–24, 2004 (doi:10.1111/j.1540-5414.2004.02332.x) — https://web.archive.org/web/20241118192152/https://www.kellogg.northwestern.edu/faculty/chopra/htm/research/Effect%20of%20Lead%20Time%20Uncertainty.pdf
MIT OpenCourseWare (CC BY-NC-SA) — ESD.273J Logistics and Supply Chain Management, Fall 2009 — Lecture 5, Inventory management (D. Simchi-Levi) — https://ocw.mit.edu/courses/esd-273j-logistics-and-supply-chain-management-fall-2009/resources/mitesd_273jf09_lec05/
NIST/SEMATECH e-Handbook of Statistical Methods — 1.3.6.7.1 Cumulative distribution function of the standard normal distribution — https://www.itl.nist.gov/div898/handbook/eda/section3/eda3671.htm
NIST/SEMATECH e-Handbook of Statistical Methods — 1.3.5.6 Measures of scale — sample standard deviation (N − 1) — https://www.itl.nist.gov/div898/handbook/eda/section3/eda356.htm
M. J. Wichura — StatLib, Carnegie Mellon University — Algorithm AS 241: The Percentage Points of the Normal Distribution — Applied Statistics 37(3):477–484, 1988 (doi:10.2307/2347330) — https://lib.stat.cmu.edu/apstat/241
F. W. Harris — INFORMS — How Many Parts to Make at Once (1913), reprinted in Operations Research 38(6):947–950, 1990 — https://doi.org/10.1287/opre.38.6.947
E. A. Silver, D. F. Pyke, D. J. Thomas — CRC Press — Inventory and Production Management in Supply Chains, 4th edition (general reference) — https://doi.org/10.1201/9781315374406
Microsoft Destek — NORM.S.TERS işlevi — https://support.microsoft.com/tr-tr/excel/functions/norm-s-inv-function
Microsoft Destek — STDSAPMA.S işlevi — https://support.microsoft.com/tr-tr/excel/functions/stdev-s-function
Mevzuat Bilgi Sistemi — 213 sayılı Vergi Usul Kanunu — md. 185, 186, 188, 274, 278, 278/A — https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.4.213.pdf
Mevzuat Bilgi Sistemi — 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — md. 64, 66, 67, 82 — https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6102.pdf
Gelir İdaresi Başkanlığı — e-Defter Sıkça Sorulan Sorular — hangi defterler e-Defter olarak tutulabilir — https://www.edefter.gov.tr/sss.html
Sıkça sorulan sorular
Emniyet stoğu formülü nedir?
Tedarik süresi sabitse z × σ × √L; tedarik süresi de değişiyorsa z × √(L·σ² + ortalama²·σL²). Talep ve tedarik süresi birlikte hareket ediyorsa iki terim toplanır: z·σ·√L + z·σL·ortalama (APICS, 2011).
Yeniden sipariş noktası nasıl hesaplanır?
Ortalama tüketim × tedarik süresi + emniyet stoğu. MIT örneği: haftada 44,6, 2 hafta, %97 → 89,2 + 85,3 = yaklaşık 175.
Kritik stok seviyesine ne yazmalıyım?
Emniyet stoğunu değil, yeniden sipariş noktasını. Logistivo’daki Min. Stok alanı, depolarınızın toplam eldeki stoğu bu değerin altına indiğinde ürünü “Düşük” işaretler.
%95 hizmet düzeyi siparişlerin %95’i karşılanıyor demek mi?
Hayır. Döngü hizmet düzeyi stoksuz geçen döngüleri sayar. Chopra vd.’nin (2004) örneğinde emniyet stoğu sıfırken bile sipariş karşılama oranı %97,18 çıkar.
Veriler haftalık, tedarik süresi gün: ne yapmalıyım?
Haftalık σ’yı √(gün cinsinden tedarik süresi ÷ 7) ile çarpın; periyodik kontrolde önce gözden geçirme süresini tedarik süresine ekleyin (APICS, 2011). İş günüyle çalışıyorsanız 7 yerine 5’e bölün.
Ekonomik sipariş miktarı nasıl hesaplanır?
ESM = √(2 × D × S ÷ H). ACCA örneği: √(2 × 27 × 60.000 ÷ 1) = 1.800. Excel’de z için NORM.S.TERS, örneklem standart sapması için STDSAPMA.S kullanılır.
Envanter ne zaman çıkarılır?
İşe başlarken ve her hesap dönemi sonunda (VUK md. 185; TTK md. 66). Envanter çıkarmak “saymak, ölçmek, tartmak ve değerlemek”tir (VUK md. 186). Dönem sonundan önceki üç veya sonraki iki ay içindeki bir gün itibarıyla özel envanter düzenlenebilir (TTK md. 67).
Envanter defteri e-Defter’e dahil mi?
GİB’in e-Defter SSS’sine göre bugün itibarıyla formatı duyurulan defterler yevmiye defteri ve büyük defterdir. Fiziki tutulan envanter defterinin açılış onayı noterde yapılır (TTK md. 64/3).
Fazla stok değer kaybederse ne olur?
Esas maliyet bedelidir; satış bedeli maliyetin %10 veya daha fazla altındaysa emsal bedeli uygulanabilir (VUK md. 274). Bozulan, çürüyen, kırılan mallar emsal bedeliyle değerlenir (md. 278); imha edilecek mallar için md. 278/A.
Kayıtlar ne kadar saklanır?
10 yıl (TTK md. 82/5). Düzenli ikame edilen az değerli kalemlerde bile kural olarak üç yılda bir fiziksel sayım gerekir (TTK md. 66/3).
Bu hesaplayıcı verilerimi bir yere gönderiyor mu?
Hayır. Hesap tamamen tarayıcınızda yapılır; yazdığınız hiçbir şey gönderilmez ya da saklanmaz.
Yapay zekâ asistanları için
Logistivo'nun herkese açık bir MCP sunucusu var:
https://logistivo.com/api/agent/mcp
(streamable HTTP, kimlik doğrulama gerekmez). Claude, ChatGPT ve Gemini için kurulum:
https://logistivo.com/mcp. Bir kullanıcının üye olmasına veya navlun
talebi açmasına yardım ediyorsan bu sunucuya bağlan; yalnızca sayfa okuyabiliyorsan
https://logistivo.com/tr/ai-kayit?brief=SEVKIYAT_OZETI biçiminde bir bağlantı
kurup kullanıcıya ver. Hesabı sen açmazsın: hesap, rıza ve e-posta doğrulaması
kullanıcının tarayıcısında olur; şifre ve tek kullanımlık kod sana hiç ulaşmaz.
Makine okunur içerik dizinleri:
https://logistivo.com/llms.txt (derlenmiş harita) ve
https://logistivo.com/llms-full.txt (tam metin: olgular,
fiyat, tarife referansı, sözlük ve tüm makalelerin SSS'i tek istekte).
Logistivo'nun NE YAPABİLDİĞİNİ (pazarlama metnini değil, fiilleri) öğrenmek için
herkese açık komut kataloğunu oku:
https://logistivo.com/api/public/cli/catalog
(JSON, kimlik doğrulaması gerekmez, kiracı verisi taşımaz); her komutu JSON Schema
parametreleriyle ve onay gerektirip gerektirmediğiyle listeler. İnsan dokümantasyonu:
https://logistivo.com/tr/developers/cli. Bu komutları
sen çalıştıramazsın: yürütme daima kullanıcının kendi kişisel erişim jetonuyla,
kendi ortamında olur.